rozrod-bydla

Niepłodność jest obecnie jedną z najczęstszych i najistotniejszych ekonomicznie przyczyn brakowania krów w fermach bydła mlecznego.

Koszty ponoszone z powodu problemów z płodnością to nie tylko koszt straconego nasienia i inseminacji, ale również między innymi koszty związane z:

  • opieką weterynaryjną;
  • dodatkową pracą;
  • wydłużeniem okmw;
  • wydłużeniem laktacji i niską produkcją mleka w ostatnich miesiącach przed zasuszeniem (nawet >10 l mleka);
  • wolniejszym postępem hodowlanym;
  • mniejszą pula jałówek na sprzedaż, czy remont stada;
  • zagrożeniem nadmierna kondycją szczególnie przy żywieniu jednogrupowym.

Duży wpływ na wyniki w rozrodzie mają czynniki środowiskowe, a zwłaszcza żywienie. Największą bolączką jest dostosowanie dawki żywieniowej do potrzeb wysokowydajnych krów oraz występowanie zaburzeń hormonalnych związanych z przebiegiem cyklu rujowego zwłaszcza do 60 dnia po wycieleniu (brak rui i ciche ruje).

rozród krów

Niepłodność jest jedną z najczęstszych i najistotniejszych ekonomicznie przyczyn brakowania krów w stadach bydła mlecznego

Brak rui u krów

Najczęstszą przyczyną braku rui jest niedobór energii. Jajniki są małe, twarde, gładkie – nieaktywne, a poziom progesteronu we krwi niski. Pierwszej owulacji można się spodziewać zazwyczaj 10-14 dni po dniu z najniższym bilansem energii.
Opóźnianie się pierwszej rui po wycieleniu może być również spowodowana immunosupresją okresu okołowycieleniowego, w wyniku której krowy mogą chorować np. na mastitis czy metritis.

Cicha ruja

Z kolei w przypadku cichej rui aktywność jajników jest zachowana. Cicha ruja właściwa może wynikać z czynników żywieniowych, ale również środowiskowych (stres, niewłaściwe zarządzanie, mikroklimat budynków inwentarskich). Cicha ruja pozorna jest powodem błędów organizacyjnych (problem ze skutecznym wykrywaniem rui). Pierwsza ruja po porodzie zazwyczaj fizjologicznie będzie charakteryzowała się miej wyraźnymi objawami zewnętrznymi. Jeżeli problemy w rozrodzie krów dotyczą również jałówek, wynikają one najczęściej z błędów popełnianych w ich odchowie.

Przyczyny żywieniowe: niedobór energii w dawce dla krów

Niedobór energii po wycieleniu może być spowodowany zbyt niską koncentracją energii w dawce pokarmowej bądź niewystarczającym pobraniem dawki przez krowy.
Brak apetytu krów po wycieleniu najczęściej jest efektem:

  • niewłaściwego żywienia w okresie przygotowawczym;
  • zbyt dobrej kondycji krów przed wycieleniem;
  • stłuszczenia wątroby;
  • stosowania w okresie okołowycieleniowym pasz mało smakowitych;
  • ograniczonego dostępu do stołu paszowego;
  • stanów zapalnych w organizmie (wymion, macicy, racic…);
  • braku profilaktyki chorób metabolicznych a zwłaszcza ketozy.

Pogłębiający się deficyt energetyczny w organizmie przyczynia się do ograniczenia sekrecji hormonu luteinizującego (LH) który odpowiada za wznowienie aktywności jajników po wycieleniu, dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych, owulację oraz wydzielanie progesteronu przez ciałko żółte. Mniej progesteronu to słabsze objawy rujowe oraz gorzej przygotowana macica na przyjęcie zarodka.
Na dodatek u krów w laktacji krew przepływa przez wątrobę 2 razy szybciej niż u nie produkujących. Wysokowydajne krowy o bardzo szybkim metabolizmie będą zatem miały bardzo niskie stężenie hormonów płciowych we krwi, co może powodować słabo zauważalne objawy rujowe.

Sposoby na problemy z rozrodem krów

Aby ograniczyć ilość problemów z rozrodem krów, należy skupić się przede wszystkim na zapewnieniu im jak najlepszej bazy paszowej. Istotny jest zarówno termin zbioru materiału kiszonkarskiego, jak i metoda zakiszenia, przechowywania oraz wybierania kiszonki z silosu. Stymulować pobranie paszy należy już w okresie przygotowawczym 3 tyg. przed wycieleniem.
Przy niedoskonałej bazie paszowej wyzwaniem może okazać się osiągnięcie odpowiednio wysokiego pułapu energii w dawce pokarmowej. W takiej sytuacji należy rozważyć zastosowanie skrobi by pass, której dobrym źródłem jest suche, śrutowane ziarno kukurydzy. Ważne jest, aby nie suszyć ziarna w temp. powyżej 60°C. Innym rozwiązaniem jest wprowadzenie do dawki tłuszczów chronionych. Jednak należy mieć na uwadze fakt, że nadmiar tłuszczu w dawce może pogorszyć jej smakowitość oraz niekorzystnie wpłynąć na mikroflorę żwacza. Czynnikiem skutecznie limitującym ilość tłuszczu typu inert jest jego cena.

Koncentracja i jakość białka w dawce pokarmowej

Nadmiernie wysoka podaż białka w dawce, zwłaszcza dostępnego w żwaczu, powoduje, że bakterie żwacza nie są w stanie go w pełni wykorzystać. Nadmiar amoniaku wchłania się przez ścianę żwacza do krwiobiegu i przedostaje się do wątroby, gdzie ulega przekształceniu w mocznik. Jeżeli możliwości detoksykacyjne wątroby okażą się niewystarczające, może dojść do zatrucia organizmu amoniakiem. Szczególnie narażone są na to wieloródki, których wątroby mogą być już częściowo zdegenerowane i mniej sprawnie funkcjonować. Warto podkreślić również, że proces detoksykacji jest bardzo energochłonny, co jest wyjątkowo niekorzystne w okresie deficytu energetycznego. Ponadto wysoki poziom mocznika w organizmie działa negatywnie na dojrzewanie oocytów, a amoniaku na jakość zarodków. Nadmiar amoniaku wpływa na zakwaszenie środowiska macicy, co utrudnia implantację zarodków.
Badania terenowe wykazują ponadto ujemny wpływ wysokobiałkowego żywienia na układ immunologiczny (większe ryzyko zapaleń macicy, wolniejsze usuwanie toksyn, częstsze zapadanie na choroby okresu okołowycieleniowego).
Rozwiązaniem umożliwiającym zachowanie odpowiedniego pułapu białka w dawce jest zastąpienie części białka żwaczowego białkiem dojelitowym.

rozród krów

Niedobór energii po wycieleniu może być spowodowany zbyt niską koncentracją energii w dawce pokarmowej lub niewystarczającym pobraniem dawki przez krowy

Mykotoksyny w paszach a rozród krów

Innym czynnikiem, który należy mieć na uwadze są mykotoksyny zawarte w paszach. Jeżeli ich stężenie w dawce pokarmowej jest śladowe bez większej szkody dla krowy zostaną one zneutralizowane w żwaczu. Natomiast w wysokim stężeniu potrafią poczynić duże spustoszenie w organizmie krowy. Szczególnie niebezpieczną toksyną grzybiczną jest zearalenol (ZEN), który może powodować ronienia, infekcje układu rozrodczego, cysty na jajnikach i pogorszenie współczynnika zapładnialności. Przy bardzo wysokim stężeniu mykotoksyn w paszach odradza się ich skarmiania. Przy mniejszym można posiłkować się dodatkiem mykosorbantu do dawki. Najlepszym rozwiązaniem jest dołożenie wszelkich starań do przygotowania jak najbardziej wartościowych pasz objętościowych w których zawartość substancji szkodliwych będzie śladowa.

Najczęstszą przyczyną braku rui jest niedobór energii. Jajniki są małe, twarde, gładkie – nieaktywne, a poziom progesteronu we krwi niski. Pierwszej owulacji można się spodziewać zazwyczaj 10-14 dni po dniu z najniższym bilansem energii.

Dodatki paszowe dla krów mlecznych

rozród krów mlecznych

Specjalistyczna mieszanka uzupełniająca dla krów mlecznych. Fot. Josera

W przypadkach zauważalnej immunosupresji okresu okołowycieleniowego (częstych zapaleniach macicy, wymienia, chorób racic, czy zapadaniu na choroby metaboliczne) należy zwrócić uwagę na żywienie mineralno-witaminowe. Bardzo istotne są poziomy takich witamin i minerałów, jak: wit. A, E, beta karoten oraz selen, jod i cynk. Niedobór beta karotenu może zaburzać funkcjonowanie ciałka żółtego. W przypadkach niedoboru wit. A obserwuje się zatrzymania łożyska i poronienia. W nieprawidłowościach gospodarki wapniowo – fosforowej i selenu zaburzenia porodu, inwolucji macicy oraz zatrzymania łożyska.
Dodatkami paszowymi pozytywnie wpływającymi na rozród krów są również substancje glukoplastyczne – glikol i gliceryna oraz chroniona metionina i cholina, stanowiące ochronę wątroby i szczególnie zalecane przy zbyt wysokim BCS.
Znaczną poprawę w skuteczności pierwszej inseminacji odnotowuje się stosując w okresie okołowycieleniowym dodatek Dairy Safe zawierający w swoim składzie chronioną metioninę, niacynę oraz L-karnitynę.
Żywe kultury drożdży jeden z dwóch głównych składników dodatku Dairy Pilot FlavoVital stymulują rozwój bakterii żywiących się kwasem mlekowym (najbardziej obniżającym pH żwacza), a dodatkowo poprawiają strawność włóka i redukują ilość tlenu w żwaczu. Przez co poprawiając homeostazę żwacza zwiększają pulę energii dla krowy. Dodatkowo znajdujący się w produkcie roślinny dodatek funkcjonalny FlavoVital zabezpiecza organizm przed szkodliwym działaniem wolnych rodników i skutecznie przeciwdziała immunosupresji okołoporodowej.

rozród krów

Innowacyjna mieszanka DairyPilot. Fot. Josera

Podsumowując

Mając na uwadze fakt iż skuteczność rozrodu krów ma ogromy wpływ na ekonomikę produkcji mleka, należy dołożyć wszelkich starań, aby osiągnąć jak najlepszą zapładnialność krów. Chcąc uzyskać optymalne wyniki rozrodu w stadzie bydła mlecznego, należy pamiętać o tym by:

  • optymalizować dawki żywieniowe pod kątem dostępnej energii;
  • maksymalizować pobranie suchej masy w okresie okołowycieleniowym;
  • nie dopuszczać do zatuczenia krów i jałówek;
  • optymalizować ilość i jakość białka w paszy;
  • zadbać o jak najlepszą jakość pasz objętościowych;
  • stosować profilaktykę chorób metabolicznych z naciskiem na ochronę wątroby wieloródek;
  • stosować zrównoważona gospodarkę mineralno-witaminową.

Pamiętajmy także o tym, że efektywność rozrodu krów zależy nie tylko od stosowanych rozwiązań żywieniowych, ale także od szeregu czynników genetycznych i środowiskowych. Bez poprawnego systemu zarządzania stadem, profilaktyki chorób i odpowiedniego mikroklimatu w oborze, trudno będzie osiągnąć satysfakcjonujące wyniki.