włókno pokarmowe

Jednokomorowy żołądek świni w przeciwieństwie do przeżuwaczy nie jest przystosowany do trawienia włókna pokarmowego, dlatego też trzeba ograniczać jego udział w dawce pokarmowej.

Pomimo jednak tego, że włókno pokarmowe jest źle trawione przez trzodę chlewną, niewielki jego udział w mieszankach jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego tych zwierząt.

Za włókno uważa się te składniki paszy pochodzenia roślinnego, które nie są trawione przez enzymy własne przewodu pokarmowego człowieka i zwierząt monogastrycznych. W skład włókna, w zależności od technik analitycznych, zalicza się przeważnie takie składniki, jak: celuloza, hemiceluloza, lignina, pektyny, chityna itp. Proporcje tych substancji oraz ich zawartość decydują o przydatności pasz włóknistych w żywieniu zwierząt.

 Wykorzystanie i strawność

U zwierząt monogastrycznych rozkład włókna zachodzi w jelitach dzięki enzymom bytujących tam bakterii. Decydujący wpływ na wykorzystanie włókna mają jego własności fizyczne i chemiczne, poziom wchłaniania innych składników pokarmowych zawartych w mieszance paszowej, wiek zwierzęcia, a także jego pokarmowe przyzwyczajenie do danego źródła włókna.

udział w mieszankach jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego tych zwierząt.

Jak zwiększyć strawność włókna i jego wykorzystanie przez trzodę chlewną?

Takie procesy, jak granulacja, ekspandowanie, mikronizacja, śrutowanie i ekstruzja oraz dodawanie różnych związków chemicznych do komponentów paszowych, wpływają na własności fizyczne i chemiczne włókna pokarmowego. Dzięki takim działaniom uzyskuje się poprawę strawności paszy, a tym samym zwiększa wykorzystanie składników pokarmowych przez zwierzęta, co ma duże znaczenie przede wszystkim podczas ich wzrostu.

Włókno pokarmowe i jego rola

Włókno pokarmowe ma za zadanie zapewnić prawidłowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego zwierzęcia poprzez spełnianie rozmaitych funkcji:

  • wpływa na prawidłową aktywność kosmków jelitowych, co sprzyja wydzielaniu enzymów trawiennych oraz wchłanianiu składników z treści przewodu pokarmowego;
  • reguluje pasaż treści pokarmowej, „czyści” z zalegających pozostałości innych składników odżywczych, w związku z czym wpływa także na zmniejszenie ryzyka występowania zakażeń dróg rodnych i wymienia (zespół MMA);
  • działa prebiotycznie – reguluje pH i skład flory bakteryjnej, co ukierunkowuje procesy na fermentację mlekową, a to z kolei przyczynia się do poprawy strawności niektórych składników odżywczych;
  • zwiększa objętość masy pokarmowej, zapewniając jej lepsze wymieszanie, co zmniejsza występowanie zaparć i biegunek;
  • wiąże i wydala obce (mikotoksyny) lub niepożądane (aminy) produkty przemiany materii;
  • ogranicza nadmierne pobieranie skoncentrowanych składników odżywczych (tłuszczów, skrobi i białka) w istotnych dla zdrowia i optymalizacji produkcji okresach w chowie świń, np. u loch w okresie niskiej ciąży, pod koniec tuczu, czy w wypadku konsumpcji zbyt smakowitej paszy;
  • pełni funkcję balastu wypełniającego przewód pokarmowy, wywołując u zwierząt uczucie sytości, co działa na nie uspokajająco, ograniczając równocześnie ich skłonność do agresji oraz kanibalizmu;
  • umożliwia kontrolowanie suchości podłoża w kojcach świń utrzymywanych grupowo (wysłodki buraczane – luźniejszy i bardziej wodnisty kał, słonecznik – twardszy, mniej wilgotny stolec), co wpływa na zmniejszenie występowania kulawizn;
  • pasze bogate w włókno pokarmowe zwiększają mleczność loch i mogą wpływać na masę urodzeniową prosiąt.

Jaki jest odpowiedni udział włókna w paszy?

Zawartość włókna w mieszance ma istotny wpływ na strawność paszy, dlatego dla poszczególnych grup technologicznych świń określono maksymalną zawartość tego składnika w mieszance (zob. tab. 1).

włókno pokarmowe

Nadmiar włókna pokarmowego w dawce dla świń

Zbyt wysoki udział włókna prowadzi do istotnego pogorszenia strawności mieszanki. Dawka o zbyt dużej objętości lub zawartości włókna nie zostanie przez świnię w całości pobrana, co spowoduje niedobór, a jednocześnie niewykorzystanie części składników pokarmowych, szczególnie u prosiąt i młodszych tuczników. Ponadto nadmiar włókna w mieszance dla loch karmiących powoduje obniżenie apetytu macior, a tym samym zmniejszenie ich mleczność.

Zawartość włókna w mieszance ma istotny wpływ na strawność paszy, dlatego dla poszczególnych grup technologicznych świń określono maksymalną zawartość tego składnika w mieszance

Niedobór włókna w dawce pokarmowej dla trzody

Zbyt mały udział włókna pokarmowego w dawce dla świń skutkuje uczuciem głodu. Świnie karmione paszą o zbyt małym udziale włókna stają się bardziej agresywne, co może prowadzić nawet do kanibalizmu. Niedobory włókna w diecie loch mogą zwiększać częstotliwość występowania zaparć (zaleganie paszy w przewodzie pokarmowym sprzyja rozwojowi patogennej mikroflory), które są częstą przyczyną zapalenia gruczołu mlekowego. Schorzenie to jest źródłem dużych strat wśród prosiąt ssących.

Źródła włókna pokarmowego

Podstawową paszą w żywieniu świń są zboża, nie zawierają one jednak wystarczającej ilości włókna. Zalecany udział tego składnika należy więc uzupełnić, wprowadzając inne komponenty. W tab. 2 przedstawiono zawartość włókna w wybranych komponentach paszowych.

włókno pokarmowe

Przez lata podstawowym źródłem włókna pokarmowego w paszach były otręby. Oprócz włókna zawierają one bowiem ok. 166 g/kg SM białka oraz znaczną ilość związków mineralnych i witamin. Niestety otręby często skażone są mikotoksynami, co może prowadzić do pogorszenia kondycji loch i spadku wyników rozrodu. Także do zaburzeń w procesie spermatogenezy u knurów. Bezpieczniej jest więc stosować inne komponenty bogate we włókno. Kolejnym często wykorzystywanym komponentem paszowym są suszone wysłodki buraczane. Podczas tuczu można stosować 15–20% ich udziału w mieszance. Należy jednak pamiętać, że są one ubogie w składniki mineralne, które trzeba będzie uzupełnić odpowiednią mieszanką mineralną. Ponadto wysłodki nadają odchodom mokrą i rzadką konsystencję, co pogarsza warunki zoohigieniczne w pomieszczeniach. To z kolei może zwiększać ryzyko kulawizn w chlewni.

Jakie są najlepsze źródła włókna?

W pierwszej kolejności należy wymienić ziarno owsa, śrutę słonecznikową oraz rzepakową. Owies ma w swoim składzie ok. 126 g/kg SM włókna. Jest także cennym źródłem aminokwasów egzogennych (wyróżnia się najwyższą zawartością lizyny i treoniny) i związków mineralnych. Jest bardzo dobrym składnikiem pasz dla loch prośnych i karmiących. Śruta rzepakowa i słonecznikowa to cenne źródła białka, które dodatkowo wzbogacają dietę świń w tak potrzebne dla nich włókno pokarmowe. Trzeba jednak pamiętać, że w śrucie rzepakowej obecne są glukozynolany, które mogą powodować biegunki u prosiąt. Dlatego w żywieniu loch prośnych nie można stosować tego surowca w nadmiernej ilości.

Koncentraty włókna roślinnego

Jeśli nie możemy uzyskać odpowiedniej ilości włókna przy zastosowaniu naturalnych komponentów paszowych, możemy sięgnąć po dostępne na rynku koncentraty włókna roślinnego (zawierające ok. 70–80% włókna). Dużą zaletą tych preparatów jest to, że są one całkowicie wolne od mikotoksyn i można je bez obaw wykorzystywać w żywieniu loch. Dodatki celulozowe stosuje się w małych ilościach, gdyż silnie pęcznieją w przewodzie pokarmowym zwierząt.
Włókno należy postrzegać jako składnik strukturalny, którego nadmiar wpływa niekorzystnie na wykorzystanie innych składników pokarmowych paszy. Trzeba jednakże pamiętać, że odpowiedni poziom włókna w mieszance paszowej korzystnie oddziałuje na funkcjonowanie przewodu pokarmowego świń.

Zobacz więcej: