mikotoksyny w paszach

Pasza, która ulega psuciu  ̶  pleśnieniu  ̶  staje się źródłem wtórnych metabolitów grzybów. Ich szkodliwa moc kryje się pod nazwą mikotoksyny.

Nie trudno, by tak się stało. Pasze, które są przechowywane w nieodpowiednich warunkach, wystawione na niekorzystne działanie środowiska, stają się pożywką dla rozwoju grzybów. Mało tego. Uprawy roślin, z których produkuje się pasze dla zwierząt, narażone są na porażenie grzybami. Największe znaczenie wśród grzybów produkujących mikotoksyny zalicza się: Aspergillus, Penicillium, Fusarium.

Mikotoksyny w paszy i bydło

Chociaż większość artykułów skupia się na niekorzystnym działaniu mikotoksyn na zdrowie trzody chlewnej, to wtórne metabolity grzybów, nie są obojętne dla organizmu bydła. Wśród pasz, które są szczególnie narażane na występowanie mikotoksyn, wymienia się kiszonki, ziarno kukurydzy, poekstrakcyjną śrutę sojową, śruty zbożowe. Jednym słowem  ̶  pasze powszechnie stosowane w żywieniu bydła. W jaki sposób mikotoskyny przedostają się jeszcze do organizmu? Te szkodliwe toksyny mogą być „serwowane” zwierzętom nie tylko wraz ze spożytą paszą, ale również przez ich kontakt z powierzchnią ciała lub przedostają się poprzez układ oddechowy.

kiszonka dla krów

Mikotoksyny mogą znaleźć się w kiszonce, dlatego trzeba zwracać uwagę na warunki składowania paszy. Fot. Josera

Najbardziej znane mikotoksyny

Na liście mikotoksyn, które są wymieniane, jako najbardziej szkodliwe figurują:
• aflatoksyna;
• ochratoksyna;
• deoksyniwalenol (DON);
• zearalenon (ZEN);
• fumonizyny (FB1, FB2).

Znaczenie mikotoksyn jest duże ponieważ są one szkodliwe dla organizmu zwierząt  ̶  a także dla naszego  ̶  już w nieznacznych ilościach. Dopuszczalna ilość alfatoksyn (B1,B2, G1, G2, M1, M2) w paszy dla bydła, owiec i kóz to to 0,02 mg/kg, natomiast zearalenonu  ̶  0,5 mg /kg.

Wśród pasz, które są szczególnie narażane na występowanie mikotoksyn, wymienia się kiszonki, ziarno kukurydzy, poekstrakcyjną śrutę sojową, śruty zbożowe. Jednym słowem  ̶  pasze powszechnie stosowane w żywieniu bydła.

Szkodliwe działanie

Kontakt z wtórnymi metabolitami grzybów objawia się zatruciami ostrymi lub przewlekłymi, w zależności od rodzaju mikotoksyny. Ciągłe dostarczanie organizmowi mikotoksyn może prowadzić do śmierci zwierząt. Ponadto, ich toksyczność zwiększa się, gdy zwierzę jest narażone na jednoczesne działanie różnych rodzajów mikotoksyn.
Wtórne metabolity grzybów powodują m.in. dysfunkcje wątroby i nerek oraz schorzenia układu nerwowego. Ze względu na działanie estrogenne, mogą powodować problemy z rozrodem u krów. Choć większość mikotoksyn ulega dezaktywacji w żwaczu, to są też takie, jak zearalenon, których toksyczność zwiększa się w tym przedżołądku.

Aspergillus flavus

Ten rodzaj grzyba produkuje aflatoksyny, których szkodliwe działanie jest potwierdzone przez liczne badania. Aflatoksyny wykazują mocne działanie kancerogenne więc zagrażają zdrowiu i życiu człowieka. Ponadto wykazano ich wpływ na powstawanie mutacji genów. Mogą powodować straty w hodowli bydła mlecznego ponieważ, jak wykazują wyniki badań, aflatoksyny M1 szybko przenikają do mleka. Normy dotyczące surowca mlecznego jasno określają dopuszczalną ilość aflatoksyny M1 w mleku surowym w skupie  ̶  obecność tych toksyn jest niedopuszczalna. Dlatego, ze względu na zdrowie krów i produkcję bezpiecznej żywności, należy chronić stado przed kontaktem z mikotoksynami.

Obrona przed toksynami

Zwierzęta różnią się pod kątem odporności na mikotoksyny. Podaje się, że najbardziej wrażliwa jest trzoda chlewna i drób. Poza tym, w obrębie jednego gatunku znaczenie dla odporności na mikotoksyny ma wiek, stan fizjologiczny i zdrowie. Chore zwierzęta są bardziej narażone na szkodliwe działanie mikotoksyn. Na przykład, w czasie kwasicy żwacza dochodzi do zmniejszenia aktywności symbiotycznych mikroorganizmów, które dezaktywują mikotoksyny w żwaczu. Dlatego profilaktyka chorób metabolicznych służy również ochronie przed szkodliwym działaniem wtórnych metabolitów grzybów.

uprawa kukurydzy

Ochrona zwierząt przed mikotoksynami musi odbywać się już od ochrony upraw przed porażeniem grzybami. Fot. Josera

Strzec się mikotoksyn

Aby nie narażać zwierząt na niekorzystne działanie mikotoksyn, należy zwracać szczególną uwagę na jakość zadawanych pasz i to, jak się je przechowuje. Ważne jest, by ograniczyć warunki, które sprzyjają rozwojowi pleśni, a pasze z zakupu muszą pochodzić ze sprawdzonego źródła. Nieocenionym zabiegiem jest ochrona fitosanitarna upraw.
Mikotoksyny to mikro-wróg stada. Powoduje starty w produkcji zwierzęcej, ale również groźne choroby ludzi. Jeśli krowy mają chroniczny problem z różnego rodzaju zapaleniami, z układem rozrodczym, to koniecznie trzeba zbadać pasze pod kątem wtórnych metabolitów grzybów.

Kliknij i zobacz kartę edukacyjną!