sianokiszonka

Warunkiem zdrowia i dobrych wyników produkcyjnych jest stosowanie paszy o wysokiej wartości odżywczej. Kluczem do sukcesu w hodowli bydła jest maksymalizacja udziału dobrych jakościowo kiszonek w dziennej dawce pokarmowej.

Zakiszenie zielonej masy jest obecnie najbardziej racjonalną i uzasadnioną ekonomicznie metodą konserwacji pasz objętościowych dla przeżuwaczy. Rodzajem takiej paszy są sianokiszonki. Sianokiszonka to pasza, rodzaj kiszonki, przygotowanej z roślin podsuszanych o zawartości 40-60% suchej masy. Dobrze sporządzona sianokiszonka może być podstawą żywienia zarówno bydła mlecznego, jak i bydła mięsnego.

Produkcja sianokiszonki

O zastosowaniu określonej metody konserwacji pasz z użytków zielonych decydują panujące w danym gospodarstwie warunki i możliwości techniczne. Dokonujący się w ostatnich latach postęp mechaniczny zrewolucjonizował system konserwacji pasz pochodzących z użytków zielonych. Sprawiło to, że przewagę zyskała w nich produkcja sianokiszonek, w porównaniu do produkcji siana. Argumentami przemawiającymi na rzecz sianokiszonki są mniejsze uzależnienie od warunków atmosferycznych i mniejsze straty w składnikach pokarmowych spowodowanych wymywaniem przez opady. Wysokiej jakości sianokiszonka jest źródłem suchej masy, białka, składników mineralnych i witamin. Sianokiszonka charakteryzuje się stałą wartością pokarmową, która w przeciwieństwie do zielonek nie zmienia się wraz ze zmianą warunków pogodowych oraz w miarę starzenia się roślin. Na wartość odżywczą sianokiszonki wpływa jakość surowca, który został poddany zakiszaniu oraz to, czy proces zakiszania przebiegł prawidłowo.

Sianokiszonka charakteryzuje się stałą wartością pokarmową, która w przeciwieństwie do zielonek nie zmienia się wraz ze zmianą warunków pogodowych oraz w miarę starzenia się roślin.

Wartość pokarmowa sianokiszonki

O wartości i jakości paszy z traw decyduje skład botaniczny runi łąkowej. Najbardziej wartościowym surowcem do zakiszania jest mieszanka traw z motylkowatymi. Udział motylkowatych na poziomie 20-40% w takiej mieszance pozwala na zwiększenie udziału białka w plonie, poprawia również zawartość makro- i mikroelementów w paszy. Rośliny motylkowate zwiększają też strawność paszy i zmniejszają konieczność nawożenia gleby azotem (dzięki pobieraniu azotu atmosferycznego). Najlepszym i najbardziej ekonomicznym sposobem wykorzystania traw jest ich zakiszanie. Dobrze sporządzona sianokiszonka jest gwarantem sukcesu żywieniowego i pozwala na osiągnięcie wysokiej wydajności mlecznej.

sianokiszonka

Termin pierwszego pokosu przypada najczęściej na drugą połowę maja. Fot. Josera

Kiedy wykonać pierwszy pokos?

W polskich warunkach – w zależności od regionu – termin pierwszego pokosu przypada najczęściej na drugą połowę maja. Trawy przeznaczone do zakiszenia powinny być koszone w takiej fazie rozwojowej, aby miały wysoką wartość pokarmową i dawały najwyższy plon strawnych składników pokarmowych z jednostki powierzchni. Optymalnym terminem koszenia użytków zielonych jest stadium kłoszenia się traw lub pełnia pączkowania roślin motylkowatych.

Opóźnienie tego terminu powoduje zmniejszenie w roślinach ilości białka ogólnego, a zarazem zwiększenie ilości włókna. Najkorzystniejsze jest koszenie popołudniowe ze względu największą koncentrację składników pokarmowych, zwłaszcza węglowodanów. Na jakość traw wpływa również wysokość koszenia. Zielonkę należy kosić, kiedy osiągnie ona wysokość około 30 cm. Zaleca się koszenie na wysokości od 5 do 8 cm. Pozwala to na prawidłowy odrost runi po zbiorze oraz ograniczenie zanieczyszczenia zielonki.

Sianokiszonka w pryzmie czy w belach (balotach)?

Zarówno jedna, jak i druga technologia produkcji sianokiszonki ma swoje zalety i wady.

Pryzma – „plusy”

  • mniejsze zużycie foli,
  • wyeliminowanie, przy większej skali produkcji, czasochłonnego owijania bel,
  • nie ma potrzeby zwożenia z pola bel.
sianokiszonka

Pryzma czy baloty? Obie metody mają plusy i minusy. Fot. Josera

Pryzma – „minusy”

  • duże nakłady inwestycyjne na coraz droższe maszyny rolnicze,
  • wrażliwość na warunki pogodowe w trakcie zbierania i ubijania zielonej masy,
  • dłuższy czas sporządzania pryzmy – do 2-3 dni (ryzyko pogodowe),
  • straty składników pokarmowych w czasie przygotowywania pryzmy,
  • straty przy skarmianiu, sięgające od kilku do kilkunastu % paszy,
  • w przypadku wystąpienia opadów deszczu w trakcie przygotowywania pryzmy zwiększa się ryzyko pojawienia się pleśni i wystąpienia gnicia paszy.

Plusy i minusy zakiszania w belach

W przypadku pryzmy istnieje możliwość mieszania materiału wykorzystywanego do zakiszania, która przez część rolników uznawana jest za zaletę, przez innych natomiast za wadę.

Bele – „plusy”

  • wysoka jakość paszy,
  • minimalizacja strat przy skarmianiu – szybkie skarmienie otworzonej beli,
  • możliwość zbioru zielonki w różnym terminie,
  • możliwość zbioru zielonki nawet z niewielkich powierzchni – nie ma potrzeby tworzenia pryzmy dla kilku czy kilkunastu ton zebranej paszy,
  • możliwość segregacji sianokiszonki pochodzącej z różnych upraw, różnych pokosów, w zależności od jej przeznaczenia –

poprzez owijanie bel w folię o odmiennych kolorach,

sianokiszonka

  • łatwiejsza praca w okresie dokarmiania,
  • krótki cykl przygotowania bel, który przy dobrej organizacji pracy może zamknąć się w jednym dniu roboczym (ważne w kontekście pogody),
  • bele nie wymagają specjalnie przygotowanego miejsca składowania, wystarczy wyrównana powierzchnia, bez ostrych krawędzi, mogących uszkodzić folię,
  • mobilność paszy – możliwy jest transport gotowych bel bez ich otwierania (pojawia się opcja handlu paszą).

 

Bele – „minusy”

  • wyższy koszt jednostkowy oraz nakład pracy związany z konserwacją paszy,
  • relatywnie duża ilość folii zużywanej do owijania bel,
  • pracochłonność związana z poszczególnymi etapami (prasowanie, owijanie, transport, stertowanie, rozpakowywanie każdej beli z osobna),
  • może dochodzić do zróżnicowania jakość kiszonki w poszczególnych belach,
  • możliwość uszkodzenia bel podczas zbioru, transportu i magazynowania (np. przedziurawienie folii przez zwierzęta).

Cechy dobrej sianokiszonki:

sianokiszonka dobrej jakości

  • 30-40% suchej masy,
  • do 20-25% włókna w suchej masie,
  • 15% białka ogólnego w suchej masie,
  • pH na poziomie 4,3-4,7,
  • kiszonka powinna charakteryzować się swoistym, aromatycznym, przyjemnie kwaskowym zapachem,
  • kolor kiszonki powinien być najbardziej zbliżony do koloru surowca wyjściowego z odcieniem lekko brązowym,
  • liście i łodygi powinny być dobrze widoczne, bez zanieczyszczeń i pleśni.

Ułatwienie procesu zakiszania

Jakość sianokiszonki zależy od przebiegu procesów fermentacyjnych. W zależności od terminu pokosu, a nawet pory dnia, ilość cukrów prostych w zielonej masie jest zmienna. Są one niezbędne w zakiszaniu. Jednak, aby ułatwić produkcję kiszonek i nie martwić się jakość uzyskanej paszy objętościowej, stosuje się produkty do zakiszania. Jednym z nich jest Josilac grass. W swoim składzie zawiera wysoką koncentrację szczepów bakterii kwasu mlekowego i wspomnianych cukrów. Stosuje się go do zakiszania traw, jak i roślin motylkowych. Dzięki temu możliwe jest uzyskanie odpowiedniego pH materiału do produkcji paszy, tak by nie rozwijały się w nim niepożądane szczepy bakterii.

Sianokiszonka w dawce pokarmowej

sianokiszonka

Produkcja kiszonki w pryzmie. Fot. Josera

W przeliczeniu na suchą masę prawidłowe warunki do efektywnego procesu fermentacji w żwaczu zapewnia dawka pokarmowa zawierająca 2/3 kiszonki z kukurydzy i 1/3 sianokiszonki z traw z motylkowatymi. Jednak krowom charakteryzującym się wysokim poziomem produkcyjnym i mającym duże wymagania żywieniowe, przy jednocześnie ograniczonych możliwościach pobrania paszy, trudno jest zapewnić odpowiedni poziom energii. Koniecznym w takim przypadku jest stosowanie oprócz wysokiej jakości pasz objętościowych w postaci kiszonek również pasz treściwych, uzupełnianych składnikami mineralnymi i witaminami. Ich ilość powinna być jednak zawsze dostosowana do okresu laktacji i aktualnej wydajności krów oraz musi być skonsultowana z dobrym doradcą żywieniowym.