Wysokie temperatury występujące w okresie letnim narażają krowy na dyskomfort nazywany stresem cieplnym i wszystkie konsekwencje z nim związane.

Występuje on wówczas, kiedy ilość ciepła powstającego podczas przemiany materii i dostarczonego przez środowisko zewnętrzne jest większa niż ilość ciepła oddanego przez organizm.

Przystosowanie bydła do niskich i wysokich temperatur

Bydło posiada bardzo dobrze rozwinięty system termoregulacji, który pozwala mu znosić temperatury w szerokim zakresie od -10 do +20°C. Optymalna temperatura dla krów mlecznych, w której produkują najwięcej mleka powinna się mieścić w granicach 8-16°C, przy wilgotności powietrza 60-80%. Zaznaczyć należy, że bydło lepiej znosi temperatury niskie niż wysokie. Wyniki badań wskazują jednoznacznie na dużą wrażliwość krów mlecznych na przegrzanie. Stres cieplny skutkuje pogorszeniem wskaźnika zacieleń, skróceniem rui, a przekroczenie temperatury +30°C zmniejsza wydajność mleczną nawet o 20%. Szok termiczny zmniejsza aktywność krów przy pobieraniu paszy, która w przegrzanej oborze szybciej się psuje. Warto podkreślić również związaną ze stresem cieplnym niekorzystną sezonowość produkcji mleka.

Optymalna temperatura dla krów mlecznych, w której produkują najwięcej mleka powinna się mieścić w granicach 8-16°C, przy wilgotności powietrza 60-80%.

Czynniki sprzyjające pojawieniu się stresu cieplnego

  • temperatura;
  • wilgotność względna powietrza;
  • prędkość ruchu powietrza;
  • natężenie promieniowania słonecznego;
  • obsada zwierząt w oborze;
  • gęstość okrywy włosowej;
  • rasa bydła;
  • ilość wytwarzanego przez zwierzęta ciepła.

Jak unikać stresu cieplnego?

Spośród wyżej wymienionych czynników najistotniejsza rolę odgrywają parametry powietrza – temperatura i wilgotność. Temperatura wraz z wilgotnością powietrza tworzą różne kombinacje, z których bardzo istotne dla zdrowia krów są niska wilgotność i wysoka temperatura oraz wysoka wilgotność i wysoka temperatura. Wysoka temperatura w połączeniu z niską wilgotnością względną powietrza powodują osuszanie błony śluzowej dróg oddechowych, przyczyniając się do zmniejszenia odporności krów na infekcje wirusowe i bakteryjne. Z kolei występowanie wysokich temperatur i wysokich wilgotności względnych powietrza uniemożliwia odprowadzenie z organizmu nadmiaru ciepła. Doprowadza to do jego kumulacji i wzrostu temperatury ciała, co w efekcie zaburza termoregulację i doprowadza do wystąpienia zjawiska stresu cieplnego. Na podstawie przeprowadzonych badań zostały określone maksymalne wartości temperatury, które według różnych autorów wynoszą powyżej 25−26°C, 24−27°C lub nawet już powyżej 22°C. Po ich przekroczeniu krowy mleczne narażone są na pogorszenie dobrostanu.

stres cielny u krów

Jednym z objawów stresu cieplnego jest wzmożone picie wody. Fot. Fotolia

Stres cieplny – objawy:

  • wzrost pobrania wody;
  • spadek produkcji mleka nawet do 20%;
  • ospałość;
  • nadmierna potliwość i wydzielanie śliny;
  • wzrost częstotliwości oddechów;
  • zachwianie prawidłowych relacji między mikro- i makroelementami, co w konsekwencji prowadzi do osłabienia motoryki żwacza i napięcia mięśniowego (przyczyna kwasicy);
  • spowolnienie przepływu pokarmu przez przewód pokarmowy;
  • mniejsze pobranie suchej masy paszy o 8-12%, gorsze wskaźniki rozrodu – skrócenie czasu trwania rui i spadek jej wykrywalności;
  • wzrost przypadków występowania zapaleń wymion.

W walce ze stresem cieplnym

1. Sprawna wentylacja

Najczęściej w budynkach dla krów stosowana jest wentylacja naturalna grawitacyjna lub grawitacyjno-mechaniczna. Wentylacja grawitacyjna to system działający na zasadzie różnicy temperatur i ciśnień pomiędzy wnętrzem budynku, a warunkami atmosferycznymi panującymi na zewnątrz. W wentylacji grawitacyjnej główne role pełnią kanały, otwory lub szczeliny (np. kalenicowe) wywiewne (usuwają zużyte powietrze) oraz otwory nawiewne (czerpią świeże powietrze z zewnątrz).

spadek pobrania paszy u krów

W czasie stresu cieplnego dochodzi do ograniczenia pobrania paszy. Fot. Fotolia

Kontrolę przepływu powietrza zazwyczaj wykonuje się poprzez regulację otworów nawiewnych lub przepustnicy w kanale wywiewnym, domknięcie (otwarcie) otworów wywiewnych w świetliku dachowym, a w przypadku budynków z tzw. ścianami kurtynowymi przez ich odpowiednią regulację.
W niektórych oborach montuje się wentylatory nad stołem paszowym, które są uruchamiane gdy wzrasta temperatura w budynku. Chłodniejsze powietrze z wentylatorów schładza krowy i zachęca je do częstszego przebywania przy stole paszowym. Wentylatory instaluje się także nad legowiskami. Duży wentylator, o średnicy 1 m, zamontowany 2,5 m nad ziemią i maksymalnym strumieniu powietrza około 2000 m3/godzinę, wystarcza dla 20 krów. Stosowanie wentylatorów jest skuteczne wówczas, kiedy strumień powietrza jest skierowany na miejsca, w których krowy podczas upałów spędzają większość czasu w ciągu dnia.

2. Korekta żywienia

zdrowy żwacz

Innowacyjna mieszanka uzupełniająca DairyPilot. Fot. Josera

Szacuje się, że procesy trawienne zwiększają o 20% produkcję ciepła w porównaniu do poziomu podstawowego. W związku z tym jednym z głównych efektów działania wysokiej temperatury jest zmniejszenie pobierania paszy. Żywieniowe strategie ograniczenia stresu cieplnego u krów obejmują: zwiększenie zawartości tłuszczu w dawce, w celu podwyższenia koncentracji energii, uniknięcie nadmiaru łatwostrawnego białka, optymalizacja strawności włókna, zwłaszcza w wysokoenergetycznych paszach oraz zadawanie pasz na początku i na koniec dnia. Dostęp do paszy krowy powinny mieć przez całą dobę, szczególnie że latem więcej paszy pobierają nocą. Zwiększenie pobierania paszy przez krowy można osiągnąć podając im DairyPilot. To innowacyjny, kompleksowy pakiet na cały okres laktacji, zapewniający stałą, wysoką wydajność. Zawiera witaminy z grupy B i żywe drożdże. Doskonale sprawdza się między innymi w sytuacjach stresowych, np. w czasie upałów. Dzięki substancjom aktywnym pochodzącym z roślin i ziół poprawia mechanizmy obronne zwierzęcia w przypadku procesów zapalnych i stresu komórkowego oraz trwale wzmacnia metabolizm energetyczny krów.

mieszanka paszowa do TMR

Mieszanka mineralna nowej generacji DairyComplex. Fot. Josera

W czasie upałów należy również zadbać o żywienie mineralne krów, które w wyniku intensywnego pocenia się tracą je, co prowadzi do deficytu potasu, fosforu, wapnia, sodu, chloru. Jest zatem konieczność ich uzupełnienia, na przykład za pomocą kompleksowej mieszanki mineralnej dla krów w okresie laktacji DairyComplex. Sprawdza się ona doskonale w każdym systemie żywienia, a jej stosowanie poprawia zdrowotność stada, polepsza wchłanialność z jelit, integralność i sprawność nabłonka jelitowego oraz pracę wątroby.

3. Jakość paszy

Podstawową zasadą powinno być sprawdzanie czy pasza ma normalny zapach, czy się nie zagrzewa i czy nie ma w niej grzybów i pleśni. Zagrzewanie się paszy na stole paszowym powoduje duże zmiany mikrobiologiczne, które skutkują znacznymi stratami energii i substancji czynnych, a niekiedy powstawaniem toksyn. Bezpośredni wpływ tego zjawiska na zwierzęta to zaburzenia trawienia, zauważalne zmniejszenie pobierania paszy i tym samym znaczny niedobór składników odżywczych. Efektem tego jest obniżenie płodności, zdrowotności i wydajności, a także osłabienie układu odpornościowego. Rozwiązaniem w takiej sytuacji może być zastosowanie mieszanki uzupełniającej Frischhaltekonzentrat, która stabilizuje dawkę TMR między porami zadawania paszy. Zatrzymuje ona na etapie początkowym niekorzystne procesy mikrobiologiczne w paszy zapobiegając wtórnej fermentacji i tym samym dłuższe utrzymanie jej świeżości.

dodatek na zgrzewanie pasz

Mieszanka uzupełniająca Frischhaltekonzentrat. Fot. Josera

4. Woda

Zwierzęta bez względu na porę roku powinny mieć stały i nieograniczony dostęp do sprawnych poideł zaopatrzonych w dobrej jakości wodę (do 25 krów na poidło w oborze wolnostanowiskowej,        2 krowy na poidło w oborze uwięziowej), ze sprawnym podawaniem wody – nawet 20 litrów na minutę. Opcjonalnie dla krów mlecznych można montować dodatkowe poidła, przede wszystkim w poczekalni lub przy wyjściu z hali udojowej, gdyż po doju krowy uzupełniają niedobór wody i jednocześnie się ochładzają. Spożycie wody przez krowy w upalne dni wzrasta nawet dwukrotnie i sięga 160-180 l w ciągu doby. W czasie upałów niewielkie ilości wody można dodawać do miksu paszowego w celu zapobiegnięcia szybkiemu wysychaniu paszy.

Wśród innych sposobów ograniczania stresu cieplnego u bydła wymienić należy: możliwość korzystania z wybiegów z miejscami zacienionymi; stosowanie zraszaczy powietrza, które rozpylają wodę bezpośrednio nad zwierzętami; w przypadku wypasu pastwiskowego warto zadbać o wcześniejsze wypędzanie krów na pastwisko i przedłużyć wypas wieczorem; w oborach głębokich można zwiększyć ilość ściółki, aby stworzyć grubszą warstwę izolacyjną od ciepłego obornika; zmniejszenie zagęszczenia zwierząt.

Każde gospodarstwo posiada swoją specyfikę dotyczącą warunków utrzymania zwierząt. Nie zawsze, chociażby ze względów technicznych czy finansowych, można zwierzętom zapewnić najwyższe standardy w zakresie dobrostanu. Warto jednak posiadać wiedzę na temat stresu cieplnego u bydła oraz sposobów jego łagodzenia, by w razie potrzeby móc podjąć odpowiednie działania.